Fason Üretimde Tedarikçi ve Malzeme Takibi Nasıl

Cuma akşamı fasoncuya gönderdiğiniz 500 kilo alüminyumun, pazartesi sabahı depoya 420 kilo işlenmiş parça olarak dönmesi ve aradaki 80 kilonun fire mi yoksa kayıp mı olduğunu kimsenin bilmemesi tanıdık geliyor mu?

Birçok KOBİ fabrikasında fason süreçleri tam bir kara kutudur. Malzeme kapıdan çıkar, bir süre sonra işlem görmüş olarak geri gelir. Ancak aradaki süreçte ne kadar hammadde ziyan oldu, fasoncu işi zamanında teslim etti mi veya gelen parçaların kaçı kalite kontrolden geçemedi soruları genellikle havada kalır. Doğru bir fason üretim takip sistemi kurmadığınızda, kâr ettiğinizi sanırken aslında gizli malzeme kayıplarıyla sermayenizi eritirsiniz.

Peki, bu kara kutuyu nasıl şeffaf hale getirebilirsiniz? Gelin sahada işe yarayan, pratik adımlara bakalım.

Fason Üretimde Kayıplar Nerede Başlar?

Kayıplar genellikle kamyon fabrikanızın kapısından çıkmadan çok önce, masa başında başlar. Ne göndereceğinizi ve karşılığında ne alacağınızı net bir şekilde tanımlamazsanız, fasoncunun insafına kalırsınız.

Özellikle fasona malzeme çıkarken üretim reçetesi BOM hataları yüzünden eksik hammadde göndermek, sürecin en başında kendi kendinize attığınız bir goldür. Reçeteniz hatalıysa, fasoncu "Usta, gönderdiğin mal yetmedi, 50 parça eksik çıktı" dediğinde itiraz etme şansınız kalmaz.

Kayıpların önüne geçmek için şu üç kuralı işletmenizde standart hale getirmelisiniz:

1. Net Reçete: Fasona gidecek her birim ürün için ne kadar hammadde harcanacağı (fire payı dahil) belli olmalıdır.
2. Sözleşmeli Fire Oranı: Fasoncuyla çalışmaya başlamadan önce kabul edilebilir maksimum fire oranını yazılı olarak belirleyin.
3. Kalite Kriterleri: Geri dönen ürünlerin hangi şartlarda kabul edileceğini, hatalı ürünlerin maliyetinin kimin cebinden çıkacağını baştan konuşun.

Fasoncuya Giden ve Gelen Malzemenin Takibi

Fason süreçlerinde en büyük karmaşa sevkiyat ve teslim alma aşamalarında yaşanır. Tek seferde giden mal, çoğu zaman parti parti geri döner.

İrsaliye ve Teslimat Süreçlerindeki Açıklar

Diyelim ki fason kaplamacıya 10.000 adet metal parça gönderdiniz. Fasoncu salı günü 3.000, perşembe günü 4.500, haftaya pazartesi ise 2.000 adet gönderdi. Toplamda 9.500 adet geldi. Kalan 500 adet nerede?

Eğer depo sorumlunuz gelen irsaliyeleri sadece dosyalayıp geçiyorsa, o 500 adet parça unutulur gider. Fasoncuya giden malzemenin takibi için:

• Çıkış irsaliyesini sistemde bir "Fason Siparişi"ne bağlayın.
• Gelen her partiyi bu siparişten düşün.
• Sipariş kapanmadan fasoncuya hakediş ödemesi yapmayın.

Bu süreci hatasız yönetmek için stok hareketlerinizi anlık izleyebileceğiniz stok yönetimi modülümüzü kullanarak, fasoncunun deposunu kendi fabrikanızın bir alt deposu gibi takip edebilirsiniz.

Fire ve Fireden Dönen Hurdaların Yönetimi

Yazının başındaki 80 kilo alüminyum örneğine dönelim. İşleme sırasında talaşlı imalattan kaynaklı fire çıkması normaldir. Ancak bu firenin kime ait olduğu kritik bir konudur.

Hammaddeyi siz verdiyseniz, o hurda da size aittir. Fasoncu o hurdayı satıp gelir elde edemez. Bu noktada fasoncunun bildirdiği fire oranı hesaplama adımlarını kendi sisteminizde doğrulamak zorundasınız. Eğer standart fire oranınız %5 ise ve fasoncu %12 fire verdiyse, aradaki %7'lik farkın hammadde bedelini fasoncunun işçilik faturasından kesmelisiniz.

Tedarikçi Performansını Ölçmek Neden Şart?

Sahada sıkça karşılaştığımız bir senaryo vardır: Satınalma departmanı, parça başı işçilik maliyeti 2 TL daha ucuz diye yeni bir fasoncu bulur. İlk bakışta kârlı görünür. Ancak bu yeni fasoncu, işleri 3 gün geç teslim ediyor ve gönderdiği parçaların %8'i montaj hattında sorun çıkarıp çöpe gidiyorsa, o 2 TL'lik tasarruf size 10 TL'lik zarar olarak döner.

Tedarikçilerinizi sadece verdikleri fiyatla değil, şu üç metrikle değerlendirmelisiniz:

1. Zamanında Teslimat Oranı: Termin tarihlerine ne kadar uyuyorlar?
2. Kalite Kabul Oranı: Gelen ürünlerin yüzde kaçı ilk seferde kalite kontrolden geçiyor?
3. Fire Uyumu: Anlaşılan fire oranlarında kalabiliyorlar mı?

Bu verileri elinizde tuttuğunuzda, fasoncularla yapacağınız fiyat pazarlıklarında masaya çok daha güçlü oturursunuz.

Fason Üretim Takibini Dijitale Taşımanın Pratik Yolu

Tüm bu anlattıklarımızı kağıt kalemle veya beyaz tahtaya yazarak yönetmek imkansızdır. Birçok KOBİ bu işi Excel tablolarıyla çözmeye çalışır.

Excel'den Kurtulup Tek Ekrana Geçiş

Excel ilk başta kurtarıcı gibi görünür. Ancak depo sorumlusu ayrı bir dosya tutar, muhasebe ayrı bir dosya tutar, üretim müdürü kendi kafasına göre bir liste yapar. Ay sonunda fasoncuyla hesaplaşma vakti geldiğinde kimsenin rakamı birbiriyle tutmaz. Formüller bozulur, satırlar kayar, veriler silinir.

Eğer KOBİ fabrikada dijitalleşmeye nereden başlanır diye düşünüyorsanız, fason ve stok takibi en doğru başlangıç noktalarından biridir. Bulut tabanlı bir sistem kurduğunuzda; deponuz malı çıkarken barkod okutur, fasoncuya giden miktar anında sisteme düşer. Mal geri geldiğinde kalite kontrol onayı verilmeden stoklarınıza girmez. Üstelik tedarikçi ağınızı ve siparişlerinizi tek bir platformdan yönetmek için Sanayi Net gibi çözümlerle süreçlerinizi çok daha entegre hale getirebilirsiniz.

Fason üretimde kontrolü elinize almak, kayıpları bulmak ve tedarikçilerinizi doğru yönetmek sandığınız kadar zor değil. Sadece doğru araçlara ve standart bir işleyişe ihtiyacınız var.

Kayıpları durdurmak ve fason süreçlerinizi tek ekrandan şeffafça yönetmek için hemen harekete geçin. Sisteminizi kurmak ve fabrikanızdaki gizli maliyetleri sıfırlamak için 14 günlük ücretsiz deneme sürecinizi şimdi başlatın.